เซลลูไลติส (cellulitis) — ผิวหนังอักเสบติดเชื้อ

ผิวหนังบวมแดงร้อนลามเป็นบริเวณกว้าง คือเซลลูไลติส รักษาด้วยยาปฏิชีวนะไม่ใช่การกรีด — ต่างจากฝีอย่างไร ทำไมต้องกินยาให้ครบ และสัญญาณที่บอกว่าลุกลามต้องไปทันที

เซลลูไลติสคือ การติดเชื้อแบคทีเรียที่ลุกลามในชั้นผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิว จุดที่ต่างจากฝี คือยังไม่รวมตัวเป็นถุงหนอง จึงคลำไม่พบจุดนิ่มตรงกลาง แต่บวมแข็งกระจายทั้งบริเวณแทน

เชื้อมักเข้าทาง รอยแตกเล็กๆ ของผิวหนัง ที่บางครั้งเล็กจนมองข้าม

อาการ

• ผิวหนัง แดง บวม ร้อน กดเจ็บ เป็นบริเวณ
• รอยแดงลามออกกว้างขึ้น ขอบมักไม่ชัด
• ผิวตึงเป็นมัน บางครั้งเห็นเป็นผิวส้ม
• มีไข้ หนาวสั่น ในรายที่เป็นมาก
• ต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงโตและเจ็บ
• พบบ่อยที่ ขาและเท้า รองลงมาคือแขนและใบหน้า

เซลลูไลติสกับฝี ต่างกันอย่างไร

การแยกสองอย่างนี้กำหนดการรักษาทั้งหมด

ภาพเปรียบเทียบ: ฝีมีหนองขังเป็นโพรง จึงมักต้องระบายหนอง ส่วนเซลลูไลติสเป็นการอักเสบกระจายที่ยังไม่มีโพรงหนอง จึงมักรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ ต้องตรวจร่างกายเพื่อแยกโรค เพราะบางคนอาจเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน

	เซลลูไลติส	ฝี
ลักษณะ	บวมแข็งทั้งบริเวณ	ก้อนที่มีจุดนิ่มตรงกลาง
ขอบเขต	แดงลาม ขอบไม่ชัด	ค่อนข้างชัด
หนอง	ยังไม่รวมเป็นถุง	มีถุงหนอง
การรักษา	ยาปฏิชีวนะ	กรีดระบาย

บางครั้งเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน — มีฝีอยู่ตรงกลางและมีเซลลูไลติสลามรอบๆ กรณีนี้ ต้องทั้งกรีดระบายและกินยา

เชื้อเข้าทางไหน

มักมีประตูทางเข้าที่เล็กจนถูกมองข้าม

• เชื้อราที่ซอกนิ้วเท้า และผิวแตกที่เท้า — สาเหตุที่พบบ่อยของเซลลูไลติสที่ขา
• แผลถลอก แผลบาด แผลถูกแมลงกัด
• แผลตาปลาหรือผิวแตก ที่เท้า
• แผลผ่าตัดหรือแผลเรื้อรัง
• ภาวะขาบวมเรื้อรังที่ทำให้ผิวเปราะ

การรักษา

ยาปฏิชีวนะ

เป็นการรักษาหลัก ต้อง กินให้ครบตามที่แพทย์สั่ง

จุดที่สำคัญและคนไข้มักพลาด: รอยแดงยุบก่อนที่เชื้อจะถูกกำจัดหมด การหยุดยาเร็วเพราะเห็นว่า ผิวดูปกติแล้ว ทำให้เชื้อที่เหลือกลับมาอักเสบซ้ำ ซึ่งครั้งที่สองมักรักษายากกว่า

สิ่งที่ช่วยเสริม

• ยกส่วนที่ติดเชื้อให้สูง โดยเฉพาะขา ช่วยลดบวมและเร่งการหาย
• รักษาทางเข้าของเชื้อ เช่น เชื้อราที่ซอกนิ้วเท้า ไม่อย่างนั้นจะเป็นซ้ำ
• ทำเครื่องหมายขอบรอยแดงไว้ เพื่อดูว่าลามออกหรือยุบลง

เรื่องช่วง 1–2 วันแรก

เซลลูไลติสมักดู ทรงตัวหรือแย่ลงเล็กน้อยใน 24–48 ชั่วโมงแรก ก่อนจะเริ่มดีขึ้น จึงยังไม่ต้องตกใจถ้ายังไม่มีสัญญาณอันตราย

แต่ถ้ารอยแดง ลามออกเร็ว ไข้สูงขึ้น หรือปวดรุนแรงขึ้นมาก ควรกลับมา อาจต้องเปลี่ยนยา หรือมีฝีซ่อนอยู่

การเป็นซ้ำ

เซลลูไลติสที่ขาเป็นซ้ำได้ ถ้าไม่แก้ทางเข้าของเชื้อ การดูแลเท้าให้แห้งสะอาด รักษาเชื้อรา ซอกนิ้ว และจัดการภาวะขาบวมเรื้อรัง ช่วยลดการเป็นซ้ำได้จริง

เมื่อไหร่ต้องไปทันที

• ไข้สูง หนาวสั่น อ่อนเพลียมาก สับสน
• รอยแดงลามออกอย่างรวดเร็ว ภายในไม่กี่ชั่วโมง
• ปวดรุนแรงเกินกว่าที่ตาเห็น — สัญญาณสำคัญของการติดเชื้อรุนแรง
• ผิวเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ ม่วง ดำ มีตุ่มน้ำพอง หรือผิวชาไป
• มีเสียงกรอบแกรบใต้ผิวเมื่อกด
• การติดเชื้อที่ใบหน้า โดยเฉพาะรอบตา
• เป็นเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือกินยากดภูมิ — มาเร็วกว่าปกติเสมอ
• อาการไม่ดีขึ้นเลยหลังกินยา 2–3 วัน

อาการปวดที่รุนแรงเกินกว่าที่ตาเห็น ผิวคล้ำ และผิวชา เป็นสัญญาณของการติดเชื้อชนิดรุนแรง ที่ลามลึก — รายละเอียดอยู่ที่ เมื่อไหร่การติดเชื้อผิวหนังอันตราย นี่คือภาวะที่เวลาสำคัญเป็นชั่วโมง ถ้าสงสัยให้ไปห้องฉุกเฉินทันที