ฝีและการติดเชื้อผิวหนัง: เมื่อไหร่ต้องกรีดระบายหนอง

ตุ่มบวมแดงเจ็บ อาจเป็นฝีที่ต้องกรีดระบายหนอง หรือเซลลูไลติสที่รักษาด้วยยา — สองอย่างนี้ต่างกันและรักษาคนละทาง พร้อมสัญญาณที่บอกว่าอันตรายและต้องไปทันที

การติดเชื้อผิวหนังเป็นเรื่องที่พบบ่อยมาก ส่วนใหญ่รักษาได้และหายดี แต่มีจุดหนึ่งที่ต้อง แยกให้ถูกตั้งแต่ต้น เพราะ รักษาคนละทางกันโดยสิ้นเชิง

คำถามสำคัญที่สุด: มีถุงหนองหรือยัง

นี่คือสิ่งที่กำหนดการรักษาทั้งหมด

ภาพเปรียบเทียบ: ฝีมีหนองขังเป็นโพรง จึงมักต้องระบายหนอง ส่วนเซลลูไลติสเป็นการอักเสบกระจายที่ยังไม่มีโพรงหนอง จึงมักรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ ต้องตรวจร่างกายเพื่อแยกโรค เพราะบางคนอาจเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน

	ฝี (abscess)	เซลลูไลติส (cellulitis)
คืออะไร	ถุงหนองที่ขังอยู่	การอักเสบติดเชื้อของผิวหนังที่ยังไม่รวมเป็นถุง
คลำได้	ก้อนที่มี จุดนิ่มตรงกลาง	บวมแข็งทั้งบริเวณ ไม่มีจุดนิ่ม
ขอบเขต	ค่อนข้างชัด	แดงลามออกไป ขอบไม่ชัด
การรักษาหลัก	กรีดระบายหนอง	ยาปฏิชีวนะ
ยาปฏิชีวนะอย่างเดียวพอไหม	ไม่พอ	พอ ในกรณีทั่วไป

หนองที่ขังอยู่ ยาเข้าไปไม่ถึง นี่คือเหตุผลที่ฝีต้องระบาย ไม่ใช่แค่กินยา — และเป็นสาเหตุที่คนไข้จำนวนมากกินยามาหลายวันแล้วอาการไม่ดีขึ้น

รายละเอียดอยู่ที่ ฝี — บีบเองได้ไหม และการกรีดระบายหนอง และ เซลลูไลติส

ฝี (abscess)

ถุงหนองที่เกิดจากการติดเชื้อในชั้นใต้ผิวหนัง เริ่มจากตุ่มแดงเจ็บ แล้วค่อยๆ โตขึ้นและ กลางตุ่มเริ่มนิ่มลงเมื่อหนองสะสม

พบได้ทั่วร่างกาย โดยเฉพาะบริเวณที่มีการเสียดสีหรืออับชื้น — รักแร้ ขาหนีบ ก้น ต้นขา หลัง

การรักษาคือการกรีดระบายหนอง ฉีดยาชาเฉพาะที่ ใช้เวลาไม่นาน และปวดลดลงชัดเจนทันทีหลังทำ เพราะแรงดันในถุงหนองถูกปลดออก

เซลลูไลติส (cellulitis)

การติดเชื้อของผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังที่ ลามไปเป็นบริเวณ โดยยังไม่รวมตัว เป็นถุงหนอง ผิวจะแดง บวม ร้อน กดเจ็บ และขอบเขตแดงมักไม่ชัด

รักษาด้วย ยาปฏิชีวนะ ร่วมกับการยกส่วนนั้นให้สูงและติดตามอาการ ไม่ต้องกรีด เพราะไม่มีหนองให้ระบาย

ก้อนติดเชื้ออื่นที่พบบ่อย

• ถุงไขมันที่อักเสบเป็นหนอง — พบบ่อยมาก ขั้นตอนคือระบายหนองก่อน แล้วค่อยนัดผ่าเอาถุงออกทีหลังถ้ายังจำเป็น
• ฝีรอบทวารและฝีคัณฑสูตร — หลักการเดียวกันแต่มีแนวทาง เฉพาะของตัวเอง
• เล็บอักเสบเป็นหนอง (paronychia) — หนองรอบขอบเล็บ มักตามหลังการตัดเล็บลึกหรือแคะเล็บ
• ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ — ก้อนเจ็บที่คอ รักแร้ หรือขาหนีบ มักตามหลังการติดเชื้อใกล้เคียง

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• ไม่บีบ ไม่แคะ ไม่เจาะเอง ด้วยเข็มที่บ้าน — ดันเชื้อเข้าเนื้อเยื่อรอบข้าง เจ็บมาก และทำให้ลุกลาม
• ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน หรือของคนอื่น
• ไม่ทายาหม่อง สมุนไพร หรือยาสีฟันบนก้อนที่กำลังอักเสบ
• ไม่ประคบร้อนจัดจนผิวไหม้

เมื่อไหร่ต้องไปทันที

การติดเชื้อผิวหนังส่วนใหญ่ไม่ร้ายแรง แต่ สัญญาณเหล่านี้ต้องได้รับการดูแลทันที ไม่ใช่รอดูอาการ

• ไข้สูง หนาวสั่น ร่วมกับผิวหนังอักเสบ
• แดงลามออกกว้างขึ้นอย่างรวดเร็ว ภายในไม่กี่ชั่วโมง
• ปวดรุนแรงเกินกว่าที่ตาเห็น — เจ็บมากผิดปกติเทียบกับขนาดรอยแดง
• ผิวเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ ม่วง ดำ หรือมีตุ่มน้ำพอง
• ผิวหนังชาไปในบริเวณที่เคยเจ็บ
• อ่อนเพลียมาก สับสน ความดันตก
• การติดเชื้อที่ใบหน้า โดยเฉพาะรอบตาและจมูก
• เป็นเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือกินยากดภูมิ — ควรมาเร็วกว่าปกติเสมอ

รายละเอียดของสัญญาณเหล่านี้อยู่ที่ เมื่อไหร่การติดเชื้อผิวหนังอันตราย

คลินิกเปิดจันทร์–ศุกร์ 18.00–19.30 น. ถ้ามีอาการในกลุ่มข้างบนนอกเวลาทำการ ให้ไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด ไม่ต้องรอถึงเย็นวันถัดไป

สำหรับก้อนบวมเจ็บทั่วไปที่ไม่มีสัญญาณเหล่านี้ การมาตรวจในเวลาทำการก็เพียงพอ — และยิ่งมาตอนที่ก้อนยังเล็ก การระบายก็ยิ่งง่ายและแผลยิ่งเล็ก