ฝีรอบทวาร (perianal abscess) — บวม ปวด เป็นหนอง ต้องกรีดระบาย
คลินิกหมอนิกร · ต.ตลาดเหนือ อ.เมือง จ.ภูเก็ต
ฝีรอบทวารคือถุงหนองข้างทวารหนัก ปวดตุบๆ ตลอดเวลา บวมแดง อาจมีไข้ กินยาปฏิชีวนะอย่างเดียวไม่หาย ต้องกรีดระบายหนอง คลินิกทำได้เฉพาะฝีเล็กและตื้น นอกนั้นส่งต่อโรงพยาบาล
ฝีรอบทวารคือถุงหนองที่เกิดขึ้นในเนื้อเยื่อข้างช่องทวารหนัก อาการเด่นคือบวม แดง ร้อน กดเจ็บมาก และปวดตุบๆ ตลอดเวลา
ต่างจากโรคอื่นในบริเวณนี้ตรงที่ ฝีรอบทวารไม่ใช่ภาวะที่ควรรอดูอาการ ยิ่งรอ หนองยิ่งสะสม เจ็บมากขึ้น และมีโอกาสลุกลาม
ภาพเปรียบเทียบ: ภาพซ้าย ฝีรอบทวาร เป็นถุงหนองในเนื้อเยื่อข้างช่องทวาร ภาพขวา ฝีคัณฑสูตร เป็นทางเชื่อมที่อาจเหลือจากภายในช่องทวารออกสู่รูเปิดบนผิวหนังหลังฝีระยะเฉียบพลัน
เกิดจากอะไร
ในทวารหนักมีต่อมเล็กๆ อยู่ เมื่อต่อมเหล่านี้อุดตันและติดเชื้อ หนองจะสะสมและเซาะออกมาที่ เนื้อเยื่อข้างทวารหนัก กลายเป็นถุงหนอง
ฝีจึงเริ่มจากภายในแล้วดันออกมาข้างนอก ไม่ได้เริ่มจากผิวหนังสกปรกหรือทำความสะอาดไม่ดี อย่างที่หลายคนเข้าใจ
อาการ
- บวม แดง ร้อน กดเจ็บมาก ที่ผิวหนังข้างทวารหนัก
- ปวดตุบๆ ตลอดเวลา ไม่ใช่ปวดเฉพาะตอนถ่าย — จุดนี้แยกจากแผลปริได้ดี
- อาการปวดมักแย่ลงเรื่อยๆ ในเวลาไม่กี่วัน
- อาจมีไข้ หนาวสั่น อ่อนเพลีย
- นั่งลำบาก
- ถ้าฝีแตกเอง จะมีหนองไหลออกมาและปวดลดลงทันที แต่มักระบายได้ไม่หมด
แยกจากโรคอื่นในบริเวณเดียวกัน
| ฝีรอบทวาร | หัวริดสีดวงอุดตัน | แผลปริขอบทวาร | |
|---|---|---|---|
| ลักษณะปวด | ตุบๆ ตลอดเวลา แย่ลงเรื่อยๆ | ปวดมากทันที แล้วค่อยดีขึ้น | เจ็บแสบตอนและหลังถ่าย |
| ไข้ | มีได้ | ไม่มี | ไม่มี |
| ก้อน | บวมแดงร้อน ขอบไม่ชัด | ก้อนแข็งสีคล้ำ ขอบชัด | ไม่มีก้อน |
| หนอง | มี | ไม่มี | ไม่มี |
รายละเอียดของหัวริดสีดวงอุดตันอยู่ที่ หัวริดสีดวงอุดตัน และแผลปริอยู่ที่ แผลปริขอบทวาร
การรักษา — ต้องกรีดระบายหนอง
ยาปฏิชีวนะอย่างเดียวไม่ทำให้ฝีหาย เพราะยาเดินทางมากับกระแสเลือด แต่ตรงกลางถุงหนอง ไม่มีเลือดไปเลี้ยง ยาจึงเข้าไปไม่ถึง การรักษาหลักคือการ กรีดระบายหนอง (incision and drainage) — หลักการเดียวกับ ฝีทั่วไป คือหนองที่ขังอยู่ต้องระบาย
- แพทย์ต้องตรวจก่อนว่าฝีมีขนาดเท่าใด อยู่ตื้นหรือลึก และลามเข้าไปบริเวณใด
- คลินิกกรีดระบายได้เฉพาะฝีขนาดเล็กและอยู่ตื้นเท่านั้น เมื่อแพทย์ประเมินว่าสามารถทำด้วย ยาชาเฉพาะที่ได้อย่างปลอดภัย
- ถ้าฝีมีขนาดใหญ่ อยู่ลึก ลุกลาม หรือต้องใช้การระงับความรู้สึกและการดูแลที่มากกว่า คลินิกจะส่งต่อโรงพยาบาล ไม่ฝืนทำที่คลินิก
- ยาปฏิชีวนะใช้เสริมในบางกรณี เช่น มีการอักเสบลามรอบข้าง เป็นเบาหวาน หรือภูมิคุ้มกันต่ำ
อาการปวดมักลดลงชัดเจนทันทีหลังระบายหนอง เพราะแรงดันในถุงหนองถูกปลดออก
หลังระบายหนองแล้ว
แผลจะ เปิดไว้ให้หายจากด้านในขึ้นมา ไม่เย็บปิดทันที เพราะการเย็บปิดจะขังเชื้อไว้และ ทำให้เกิดฝีซ้ำ ระหว่างนั้นต้องทำแผลต่อเนื่องตามนัดจนแผลตื้นขึ้นและปิดเอง — คลินิกทำแผลและตัดไหมให้ได้
อย่าบีบเอง การบีบไม่ได้ระบายหนองจริง แต่ดันเชื้อเข้าเนื้อเยื่อรอบข้าง เจ็บมาก และอาจทำให้การอักเสบลุกลาม
หลังฝีหายแล้ว บางรายเหลือฝีคัณฑสูตร
ประมาณหนึ่งในสามของคนที่เคยเป็นฝีรอบทวารจะเหลือ ทางเชื่อมผิดปกติ ระหว่างภายในทวารหนัก กับผิวหนังด้านนอกไว้ สังเกตได้จากรูเล็กๆ ข้างทวารที่มีหนองหรือน้ำเหลืองซึมเป็นๆ หายๆ
นี่คือผลตามมาที่พบได้ตามธรรมชาติของโรค ไม่ใช่สัญญาณว่าการรักษาครั้งก่อนผิดพลาด และรักษาคนละแบบกับฝีระยะเฉียบพลัน — อ่านต่อที่ ฝีคัณฑสูตร
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
ฝีรอบทวารควรมาตรวจทันทีที่สงสัย ไม่ต้องรอดูอาการ โดยเฉพาะเมื่อมี
- บวม แดง ร้อน กดเจ็บมากข้างทวารหนัก
- มีไข้ หนาวสั่น
- อาการบวมลามกว้างขึ้นเร็ว หรือผิวหนังเปลี่ยนสีคล้ำ
- ปวดรุนแรงจนนั่งหรือเดินไม่ได้
- เป็นเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือกินยากดภูมิ — ควรมาทันที การติดเชื้อลุกลามได้เร็วกว่าปกติ
- ฝีแตกเองแล้ว แต่ยังบวมหรือยังมีหนองซึมอยู่
คลินิกเปิดจันทร์–ศุกร์ 18.00–19.30 น. ถ้ามีไข้สูง บวมลามเร็ว หรือปวดรุนแรงนอกเวลาทำการ ให้ไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด ไม่ต้องรอถึงเย็นวันถัดไป
ฝีรอบทวารเป็นหนึ่งในไม่กี่โรคของบริเวณนี้ที่เรื่องเวลาสำคัญจริงๆ ไม่ใช่เพราะน่ากลัว แต่เพราะการระบายหนองเร็วทำให้เจ็บน้อยลงทันที และลดโอกาสที่จะลุกลามต่อ
อ่านตารางเทียบอาการและรายละเอียดของโรคอื่นในบริเวณเดียวกันได้ที่ โรคบริเวณทวารหนัก: แผลปริ ฝี ฝีคัณฑสูตร และติ่งเนื้อ
คำถามที่พบบ่อย
กดที่คำถามเพื่อดูคำตอบ
ฝีรอบทวารกินยาปฏิชีวนะอย่างเดียวหายไหม
ไม่หาย ฝีคือถุงหนองที่ยาเข้าไปไม่ถึง การรักษาหลักคือการกรีดระบายหนองออก ยาปฏิชีวนะเป็นตัวช่วยเสริมในบางกรณี เช่น มีการอักเสบลามรอบข้าง เป็นเบาหวาน หรือภูมิคุ้มกันต่ำ การรอกินยาอย่างเดียวมักทำให้ฝีโตขึ้นและเจ็บมากขึ้น
บีบเองได้ไหม
ไม่ควร การบีบทำให้เชื้อกระจายเข้าเนื้อเยื่อรอบข้าง เจ็บมากโดยไม่ได้ระบายหนองจริง และอาจทำให้การอักเสบลุกลาม ควรให้แพทย์ตรวจก่อนว่าฝีอยู่ตื้นหรืออยู่ลึกและควรระบายหนองที่ใด
ฝีรอบทวารผ่าที่คลินิกได้ทุกก้อนไหม
ไม่ได้ คลินิกกรีดระบายได้เฉพาะฝีที่มีขนาดเล็ก อยู่ตื้น และแพทย์ประเมินแล้วว่าสามารถทำด้วยยาชาเฉพาะที่ได้อย่างปลอดภัย หากฝีมีขนาดใหญ่ อยู่ลึก ลุกลาม หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น แพทย์จะส่งต่อโรงพยาบาล
ฝีแตกเองแล้วหนองไหลออกมา ยังต้องมาตรวจไหม
ควรมา เพราะฝีที่แตกเองมักระบายออกได้ไม่หมด เหลือหนองค้างอยู่ข้างใน อาการจึงทุเลาชั่วคราวแล้วกลับมาบวมอีก แพทย์จะตรวจว่าหนองระบายหมดหรือยัง และดูว่ามีทางเชื่อมเหลืออยู่หรือไม่
กรีดระบายหนองแล้วทำไมยังมีรูที่ซึมอยู่
ประมาณหนึ่งในสามของคนที่เคยเป็นฝีรอบทวารจะเหลือทางเชื่อมผิดปกติไว้ เรียกว่าฝีคัณฑสูตร ซึ่งเป็นผลตามมาที่พบได้ ไม่ใช่ความผิดพลาดของการรักษา ฝีคัณฑสูตรต้องรักษาด้วยการผ่าตัดแยกต่างหาก
เป็นเบาหวานแล้วมีอาการบวมที่ทวาร ต้องระวังเป็นพิเศษไหม
ใช่ ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือกินยากดภูมิ มีโอกาสที่การติดเชื้อจะลุกลามเร็วและรุนแรงกว่าคนทั่วไป กลุ่มนี้ควรมาพบแพทย์ทันทีที่เริ่มมีอาการ ไม่ควรรอดูอาการเอง
ปรับปรุงล่าสุด
