ไฝ (nevus) — ไฝแบบไหนควรตรวจ

ไฝส่วนใหญ่ปกติและไม่ต้องทำอะไร แต่มีเกณฑ์ชัดเจนว่าไฝแบบไหนควรให้แพทย์ดู — หลัก ABCDE สังเกตตัวเอง และข้อควรรู้ก่อนจะจี้หรือตัดไฝออก

ไฝคือ กลุ่มของเซลล์สร้างเม็ดสีที่รวมตัวกันเป็นจุด บนผิวหนัง คนทั่วไปมีไฝได้หลายสิบจุด

หน้านี้ไม่ได้เขียนเพื่อให้กังวลกับไฝทุกเม็ด แต่เพื่อให้รู้ เกณฑ์ที่ชัดเจน ว่าเม็ดไหน ควรให้แพทย์ดู จะได้สบายใจกับที่เหลือ

ไฝปกติหน้าตาเป็นอย่างไร

• สีสม่ำเสมอ ทั้งเม็ด — น้ำตาล ดำ หรือสีเนื้อ
• ขอบเรียบ ชัดเจน
• รูปร่างค่อนข้างกลมหรือรี สองข้างสมมาตร
• ขนาดเล็ก มักไม่เกินประมาณ 6 มิลลิเมตร
• ลักษณะคงที่ อยู่มาหลายปีแล้วแทบไม่เปลี่ยน

ไฝใหม่ขึ้นได้เรื่อยๆ จนถึงประมาณอายุ 30–40 ปี ซึ่งถือว่าปกติ

หลัก ABCDE — เกณฑ์สังเกตตัวเอง

นี่คือเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้กันทั่วโลก

• A — Asymmetry (ไม่สมมาตร) พับครึ่งแล้วสองข้างไม่เหมือนกัน
• B — Border (ขอบ) ขอบไม่เรียบ หยัก เว้าแหว่ง หรือเบลอไม่ชัด
• C — Color (สี) สีไม่สม่ำเสมอ หรือมีหลายสีในไฝเดียว เช่น น้ำตาล ดำ แดง ขาว ปนกัน
• D — Diameter (ขนาด) ใหญ่กว่าประมาณ 6 มิลลิเมตร (ราวเท่ายางลบท้ายดินสอ)
• E — Evolving (เปลี่ยนแปลง) ข้อนี้สำคัญที่สุด — ไฝที่เปลี่ยนขนาด รูปร่าง สี หรือเริ่มมีอาการคัน เจ็บ มีเลือดออก

ข้อ E สำคัญกว่าข้ออื่นเพราะ การเปลี่ยนแปลง เป็นสัญญาณที่มีความหมายมากกว่าลักษณะ ณ จุดใดจุดหนึ่ง ไฝที่ดูแปลกแต่คงที่มาสิบปี น่ากังวลน้อยกว่าไฝที่ดูธรรมดาแต่โตขึ้นใน 3 เดือน

จุดที่คนไทยควรสังเกตเป็นพิเศษ

มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาพบในคนเอเชียน้อยกว่าคนผิวขาวมาก แต่ ตำแหน่งที่พบต่างกัน

ในคนเอเชียมักพบที่ ฝ่ามือ ฝ่าเท้า ใต้เล็บ ซอกนิ้ว มากกว่าบริเวณที่โดนแดด

สิ่งที่ควรสังเกตเพิ่มคือ แถบสีดำหรือน้ำตาลใต้เล็บ ที่กว้างขึ้น สีเข้มขึ้น หรือลามมาที่ ผิวหนังรอบเล็บ โดยไม่มีประวัติเล็บถูกกระแทก

ต้องเอาไฝออกไหม

ไฝปกติไม่จำเป็นต้องเอาออก และการเอาออกก็ไม่ได้ป้องกันมะเร็ง

เหตุผลที่สมเหตุสมผลในการเอาออกมีสามอย่าง

1. ลักษณะน่าสงสัย — เอาออกเพื่อ ส่งตรวจชิ้นเนื้อ ให้ได้คำตอบชัดเจน
2. ตำแหน่งที่ถูกเสียดสีประจำ เช่น แนวสายเสื้อชั้นใน เข็มขัด ขอบรองเท้า คอเสื้อ จนอักเสบหรือมีเลือดออกซ้ำๆ
3. ความต้องการด้านความสวยงาม ซึ่งเป็นสิทธิ์ของคนไข้ แต่ควรผ่านการตรวจก่อนเสมอ

ข้อควรรู้ก่อนจะจี้ไฝ

นี่เป็นจุดที่คนไข้มักไม่ทราบมาก่อน

การจี้ไฝทำลายเนื้อไฝไปเลย จึงไม่มีชิ้นเนื้อเหลือให้ส่งตรวจ

ถ้าไฝนั้นมีลักษณะน่าสงสัยแม้เพียงเล็กน้อย แนวทางที่ถูกต้องคือ ตัดออกแล้วส่งตรวจทาง พยาธิวิทยา ไม่ใช่จี้ เพราะถ้าจี้ไปแล้วต่อมามีปัญหา จะไม่มีทางรู้ได้เลยว่าเดิมรอยโรคคืออะไร

การจี้เหมาะกับไฝที่แพทย์ตรวจแล้วมั่นใจว่าปกติ และทำเพื่อความสวยงามเท่านั้น

ทั้งการจี้และการตัดทิ้ง แผลเป็นไว้เสมอ และในคนที่มีแนวโน้ม คีลอยด์ ควรชั่งน้ำหนักให้ดีก่อน

การป้องกัน

• กันแดด — ครีมกันแดด หมวก ร่ม เสื้อแขนยาว โดยเฉพาะช่วง 10.00–16.00 น.
• ไม่แกะ ไม่เกา ไม่พยายามกำจัดไฝเองด้วยยาหรือสมุนไพร
• ถ่ายรูปไฝที่สนใจไว้ พร้อมของอ้างอิงขนาด เช่น ไม้บรรทัด แล้วเทียบทุก 3–6 เดือน วิธีนี้ง่ายและช่วยจับ “การเปลี่ยนแปลง” ได้ดีที่สุด

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

• ไฝ เปลี่ยนขนาด รูปร่าง หรือสี ภายในไม่กี่เดือน
• คัน เจ็บ มีเลือดออกเอง หรือมีแผลที่ไม่หาย
• ขอบไม่เรียบ สีไม่สม่ำเสมอ หรือมีหลายสีในเม็ดเดียว
• ขนาดใหญ่กว่าประมาณ 6 มิลลิเมตรและกำลังโตขึ้น
• ไฝที่ดูต่างจากไฝอื่นๆ ในตัวอย่างชัดเจน
• แถบสีใต้เล็บ ที่กว้างขึ้นหรือลามมาที่ผิวหนังรอบเล็บ
• ไฝใหม่ที่ขึ้นหลังอายุ 40 ปี
• มีประวัติมะเร็งผิวหนังในครอบครัว

ไฝเกือบทั้งหมดไม่มีอะไร และการตรวจครั้งเดียวมักจบด้วยคำว่า “ปกติ ไม่ต้องทำอะไร” — แต่ข้อดีของการมาตรวจคือคุณจะรู้ว่าไฝของตัวเองหน้าตาปกติเป็นอย่างไร แล้วสังเกตต่อเองได้