ระยะ (เกรด) ของริดสีดวง — ระยะไหนใช้ยา ระยะไหนต้องผ่า

ริดสีดวงภายในแบ่งเป็น 4 ระยะ แต่ละระยะรักษาต่างกัน อธิบายชัดเจนว่าระยะ 1 ใช้ยาและปรับพฤติกรรมก็พอ ยังไม่ต้องฉีด และระยะไหนที่ถึงเวลาต้องผ่าตัดจริงๆ

ริดสีดวงภายในแบ่งระยะโดยดูจาก หัวริดสีดวงยื่นออกมานอกทวารหนักมากแค่ไหน และกลับเข้าไป ได้อย่างไร ระยะไม่ได้บอกว่า “อาการหนักแค่ไหน” เสมอไป แต่บอกว่า วิธีรักษาแบบไหนที่เหมาะสม

ระยะที่ 1 — ยังไม่ยื่นออกมา

หัวริดสีดวงยังอยู่ในทวารหนัก มีแค่เลือดออกหลังถ่าย ไม่เจ็บ คลำไม่พบก้อน

แนวทาง: ปรับพฤติกรรม + ยา แก้ท้องผูก เพิ่มกากใยและน้ำ เลิกนั่งถ่ายนาน ร่วมกับยารับประทาน และยาเหน็บตามที่แพทย์สั่ง

ระยะนี้ไม่ใช่ระยะที่ต้องฉีด การฉีดยาในระยะที่ 1 ไม่ได้ให้ผลดีกว่าการรักษาด้วยยา และหลายคนอาการหายไปเลยเมื่อแก้เรื่องการขับถ่ายได้

ระยะที่ 2 — ยื่นตอนเบ่ง แล้วหดกลับเอง

มีก้อนยื่นออกมาเวลาเบ่ง แต่พอเบ่งเสร็จก็หดกลับเข้าไปเองโดยไม่ต้องดัน

แนวทาง: ยา หรือการฉีดยา (sclerotherapy) ถ้าปรับพฤติกรรมและใช้ยาแล้วเลือดยังออกซ้ำ การฉีดเป็นทางเลือกที่ทำได้ที่คลินิก ใช้เวลาไม่นาน ไม่ต้องดมยาสลบ และกลับบ้านได้เลย

ระยะที่ 3 — ยื่นออกมาแล้วต้องใช้มือดันกลับ

ก้อนยื่นออกมาเวลาเบ่ง หรือบางครั้งแค่เดินหรือยกของก็ยื่น และต้องใช้มือดันกลับเข้าไป

แนวทาง: การฉีดยา หรือการรัดยาง (rubber band ligation) การรัดยางใช้ยางเล็กๆ รัดที่ฐาน หัวริดสีดวงให้ขาดเลือด ฝ่อ และหลุดไปเองในไม่กี่วัน ถ้ารักษาด้วยวิธีเหล่านี้แล้วยังไม่ดีขึ้น จึงค่อยพิจารณาผ่าตัด

ระยะที่ 4 — ยื่นค้างตลอด ดันกลับไม่ได้

หัวริดสีดวงค้างอยู่นอกทวารหนักตลอดเวลา ดันกลับไม่เข้า อาจมีเลือดออก คัน อับชื้น หรือเจ็บ

แนวทาง: มักต้องผ่าตัด เพราะเนื้อเยื่อพยุงหย่อนจนวิธีอื่นไม่พอ การผ่าตัดริดสีดวงเป็นการ ผ่าตัดที่ได้ผลดีและเป็นการรักษาที่ตรงกับปัญหาในระยะนี้

ตารางสรุป

ระยะ	ลักษณะ	แนวทางที่เหมาะสม
1	ไม่ยื่น มีแค่เลือดออก	ปรับพฤติกรรม + ยา
2	ยื่นตอนเบ่ง หดกลับเอง	ยา หรือฉีดยา
3	ยื่นแล้วต้องใช้มือดันกลับ	ฉีดยา หรือรัดยาง
4	ยื่นค้าง ดันกลับไม่ได้	มักต้องผ่าตัด

ริดสีดวงภายนอกไม่ได้แบ่งระยะแบบนี้

การแบ่งระยะ 1–4 ใช้กับ ริดสีดวงภายใน เท่านั้น ริดสีดวงภายนอกจะพิจารณาจากอาการเป็นหลัก โดยเฉพาะกรณีที่มีลิ่มเลือดอุดตันแล้วปวดเฉียบพลัน ซึ่งมีแนวทางการดูแลของตัวเอง

เมื่อไหร่ควรมาให้แพทย์ประเมินระยะ

• เลือดออกซ้ำๆ นานเกิน 2 สัปดาห์ แม้จะแก้ท้องผูกแล้ว
• ก้อนที่เคยหดกลับเองเริ่มต้องใช้มือดัน หรือดันกลับไม่ได้แล้ว
• ปวดรุนแรงเฉียบพลัน มีไข้ หรือมีหนอง
• เลือดออกครั้งแรกเมื่ออายุเกิน 45–50 ปี

ระยะของริดสีดวงประเมินได้จากการตรวจไม่กี่นาที และผลการประเมินเปลี่ยนแนวทางการรักษาไปคนละทาง — การเดาระยะเองมักทำให้รักษาเกินจำเป็น หรือช้ากว่าที่ควร