เมื่อไหร่ริดสีดวงต้องผ่าตัด

คนส่วนใหญ่ที่เป็นริดสีดวงไม่ต้องผ่าตัด หน้านี้รวมข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดจริงๆ ว่ามีอะไรบ้าง ผ่าตัดแล้วเป็นอย่างไร และเมื่อไหร่ที่ยังไม่ต้องผ่า

คำถามนี้มาพร้อมความกลัวเสมอ ความจริงคือริดสีดวงระยะ 1 และ 2 รักษาด้วยการปรับพฤติกรรมและยาเป็นหลัก ระยะ 3 ส่วนใหญ่ตอบสนองต่อ การฉีด หรือ การรัดยาง ได้ดี การผ่าตัดคือทางเลือกสำหรับกลุ่มที่เหลือ ซึ่งเป็นส่วนน้อย

ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดจริงๆ

การผ่าตัดเหมาะสมเมื่อ

• ริดสีดวงระยะ 4 — ยื่นค้างอยู่นอกทวารหนักตลอด ดันกลับไม่เข้า
• ระยะ 3 ที่รักษาด้วยการฉีดหรือรัดยางเต็มที่แล้วยังไม่ดีขึ้น
• ริดสีดวงชนิดผสมขนาดใหญ่ ที่มีทั้งส่วนภายในและภายนอกรวมกันจนวิธีอื่นไม่พอ
• เลือดออกเรื้อรังจนเกิดภาวะโลหิตจาง และควบคุมด้วยวิธีอื่นไม่ได้
• หัวริดสีดวงยื่นค้างและถูกหูรูดรัดจนขาดเลือด (strangulated) — กรณีนี้เร่งด่วน

เมื่อไหร่ที่ “ยังไม่ต้องผ่า”

มีคนถูกแนะนำให้ผ่าตัดเร็วเกินไปอยู่บ่อยๆ กรณีเหล่านี้ยังไม่ใช่ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัด

• ระยะ 1 — เลือดออกอย่างเดียว ไม่มีก้อนยื่น: รักษาด้วยยาและแก้ท้องผูก
• ระยะ 2 — ยื่นแล้วหดกลับเอง: ยา หรือฉีด
• ติ่งเนื้อ (skin tag) ที่ไม่มีอาการ — ไม่ต้องตัดออก ตัดแล้วเจ็บโดยไม่ได้แก้ปัญหาอะไร
• หัวริดสีดวงอุดตันที่ผ่านมาหลายวันแล้ว — กำลังยุบเอง ดู หัวริดสีดวงอุดตัน
• ยังไม่เคยแก้เรื่องท้องผูกอย่างจริงจัง — หลายรายอาการดีขึ้นมากเพียงแค่ตรงนี้

ดูว่าตัวเองน่าจะอยู่ระยะไหนได้ที่ ระยะ (เกรด) ของริดสีดวง

การผ่าตัดทำอย่างไร

วิธีมาตรฐานคือ การตัดหัวริดสีดวงออก (hemorrhoidectomy) ทำภายใต้การระงับความรู้สึก โดยตัดหัวริดสีดวงพร้อมหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงออกไป เป็นวิธีที่ได้ผลดีที่สุดและโอกาสกลับเป็นซ้ำต่ำที่สุด

แลกมากับการที่ เจ็บกว่าและพักฟื้นนานกว่า วิธีที่ทำที่คลินิก เพราะแผลอยู่บริเวณที่รับ ความรู้สึกได้เต็มที่ นี่คือเหตุผลที่การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรกสำหรับทุกคน

หลังผ่าตัด — สิ่งที่คาดหวังได้ตามปกติ

• สัปดาห์แรกเจ็บที่สุด โดยเฉพาะเวลาถ่าย เป็นเรื่องที่คาดไว้ล่วงหน้าได้ ไม่ใช่สัญญาณว่าผิดพลาด
• มีเลือดซึมเล็กน้อยเวลาถ่ายในช่วงแรก
• อาการค่อยๆ ดีขึ้นใน 2–4 สัปดาห์ แผลปิดสนิทใช้เวลาราว 4–6 สัปดาห์
• การถ่ายครั้งแรกหลังผ่าตัดเป็นเรื่องที่คนไข้กลัวที่สุด — แพทย์จะให้ยาระบายเพื่อให้ อุจจาระนิ่ม ไม่ต้องกลั้นหรืออั้นไว้ เพราะยิ่งอั้นยิ่งแข็งและยิ่งเจ็บ
• แช่ก้นน้ำอุ่นวันละ 2–3 ครั้งช่วยได้มาก

จะกลับเป็นซ้ำไหม

โอกาสกลับเป็นซ้ำหลังผ่าตัดต่ำ แต่ไม่ใช่ศูนย์ เพราะสาเหตุตั้งต้น — ท้องผูก เบ่งแรง นั่งถ่ายนาน — ไม่ได้หายไปพร้อมกับการผ่าตัด การดูแลการขับถ่ายจึงยังจำเป็นต่อไป

เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์

เร่งด่วน

• ก้อนยื่นค้างออกมา ดันกลับไม่ได้ ปวดมากขึ้นเรื่อยๆ และสีคล้ำลง
• เลือดออกมากจนเวียนหัว ใจสั่น หรือหน้ามืด
• มีไข้ หนาวสั่น ร่วมกับปวดบวมที่ทวารหนัก

หลังผ่าตัด ให้กลับมาพบแพทย์ถ้า

• เลือดออกมากหรือออกเป็นลิ่ม
• ปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ แทนที่จะดีขึ้นหลังสัปดาห์แรก
• มีไข้ หรือมีหนองไหลจากแผล
• ปัสสาวะไม่ออก

ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่ในกลุ่มที่ต้องผ่าตัดหรือไม่ การตรวจครั้งเดียวก็บอกได้ และคำตอบส่วนใหญ่ ที่คนไข้ได้รับกลับไปคือ “ยังไม่ต้องผ่า”